Waarom we onze ogen automatisch dichtknijpen
Bijna iedereen doet het: vlak voordat je niest, knijp je je ogen dicht. Het voelt volledig automatisch en vaak merk je het pas op als iemand je erop wijst. Deze reactie is geen toeval, maar een reflex waarin je zenuwstelsel, spieren en ademhaling met elkaar samenwerken om je lichaam te beschermen en de nies zo krachtig en veilig mogelijk te laten verlopen.
De rol van de niesreflex
Niezen begint meestal met een prikkel in het neusslijmvlies, bijvoorbeeld door stof, pollen, parfum of een verkoudheidsvirus. Deze prikkel wordt via zenuwen doorgegeven aan een gebied in de hersenstam dat verantwoordelijk is voor reflexen. Vanuit daar wordt een hele reeks spieren tegelijk aangestuurd: in de borstkas, keel, buik, het gezicht en dus ook rond de ogen. Het dichtknijpen van de ogen is daarmee een standaardonderdeel van de niesreflex en geen bewuste keuze.
Bescherming van ogen en omgeving
Een nies is krachtiger dan de meeste mensen denken en veroorzaakt een plotselinge, hoge druk in de neus- en mondholte. Deze druk en de snelheid waarmee druppeltjes naar buiten schieten, kunnen gevolgen hebben voor je ogen en de mensen om je heen. Je lichaam heeft daarom slimme beschermingsmechanismen ingebouwd, waarvan het sluiten van de ogen een belangrijk onderdeel is.
Bescherming tegen druppels en de luchtstroom
Tijdens een nies worden slijm en speekseldruppels met kracht naar buiten geslingerd. Door je ogen te sluiten, verklein je de kans dat er via luchtstromen en terugkaatsende druppels irriterende deeltjes of ziekteverwekkers in je ogen terechtkomen. De huidplooi van je oogleden vormt dan een natuurlijke barrière. Bovendien helpt het samenspel van de ooglidspieren om het oogoppervlak zo stabiel mogelijk te houden tijdens de krachtige luchtstroom die voorbij raast.
Drukverdeling in het gezicht
De spieren rondom de ogen spannen zich aan wanneer je niest. Dit helpt om de druk in het hoofd en in de bloedvaten van het gezicht beter te verdelen. Hoewel verhalen dat je ogen eruit zouden kunnen schieten als je ze openhoudt niet kloppen, is het wél zo dat de spanning in het gezicht zorgt voor meer stabiliteit en ondersteuning van de kwetsbare structuren rond je ogen.
Waarom sommigen met open ogen kunnen niezen
Toch zijn er mensen die zeggen dat ze met open ogen kunnen niezen, of die dit bewust proberen. Dat lijkt tegenstrijdig met het idee van een vaste reflex, maar laat vooral zien hoe flexibel ons zenuwstelsel is.
Reflex versus bewuste controle
De niesreflex is sterk, maar niet volledig onoverwinnelijk. Met bewuste inspanning kun je soms je ogen deels openhouden, al lukt dat niet iedereen en zelden bij een echt krachtige nies. Belangrijk om te weten is dat het forceren van open ogen tijdens een nies oncomfortabel kan zijn en weinig toegevoegde waarde heeft. Je haalt er geen gezondheidsvoordeel uit en je lichaam kiest van nature voor de veiligste en meest efficiënte manier: ogen dicht, druk opbouwen en de prikkel krachtig naar buiten werken.
