Waarom je ogen gaan prikken als je uien snijdt
Wie uien snijdt, herkent het: na een paar seconden beginnen je ogen te prikken en voor je het weet stromen de tranen. Dat is geen toeval en ook geen overgevoeligheid, maar een slimme verdedigingsstrategie van de ui zelf. In de cellen van de ui zitten namelijk verschillende stoffen van elkaar gescheiden opgeslagen. Zodra je met een mes door de ui gaat, beschadig je die cellen en komen de stoffen met elkaar in contact.
Welke stof zorgt ervoor dat je moet huilen
In de ui zitten onder andere zwavelhoudende verbindingen en een enzym dat deze verbindingen omzet in een vluchtig gas. Dit gas komt vrij zodra je de ui aansnijdt en stijgt direct op richting je gezicht. Wanneer het gas je ogen bereikt, reageert het met het vocht op je oogoppervlak en vormt het een milde irriterende stof. Je ogen herkennen deze prikkel en gaan extra traanvocht aanmaken om het gas zo snel mogelijk weg te spoelen.
Waarom de ene ui erger is dan de andere
Niet alle uien zijn even sterk in het opwekken van tranen. Dat heeft met het ras, de groeicondities en de versheid te maken. Uien die in relatief arme bodem met veel zwavel zijn gegroeid, bevatten meer van de irriterende stoffen. Ook pittige, scherpe uien zorgen meestal voor meer tranen dan zoete of mildere varianten, omdat ze meer zwavelverbindingen bevatten.
De rol van versheid en snijtechniek
Een vers gesneden ui geeft vaak meer gas af dan een ui die al even open ligt, omdat de enzymen dan nog zeer actief zijn. Ook de manier van snijden speelt een rol. Hoe meer cellen je beschadigt en hoe fijner je snijdt, hoe meer gas er in korte tijd vrijkomt. Een bot mes kneust de ui meer dan een scherp mes, waardoor er juist extra veel cellen kapot gaan en de irritatie toeneemt.
Praktische manieren om minder te huilen
Gelukkig zijn er verschillende manieren om het tranen met tuiten beperken. Het gaat er vooral om dat je minder irriterend gas in je ogen krijgt, of dat je de vorming van dat gas afremt. Door slim met temperatuur, luchtstroom en snijtechniek om te gaan, kun je het effect van uien op je ogen behoorlijk verminderen.
Koelen, luchtstromen en hulpmiddelen
Bewaar uien bij voorkeur koel en leg ze voor het snijden een tijdje in de koelkast. De lagere temperatuur vertraagt de chemische reactie, waardoor er minder gas vrijkomt. Snijd bij voorkeur dicht bij de afzuigkap en zet deze aan, zodat het gas direct wordt weggezogen in plaats van richting je gezicht te stijgen. Een andere optie is om naast een open raam of ventilator te snijden, zodat de luchtstroom het gas van je ogen wegblaast.
Snijtechniek en wat je beter niet doet
Gebruik altijd een scherp mes om de ui zo strak mogelijk te snijden en te voorkomen dat je de cellen kneust. Snijd de wortelkant als laatste, omdat daar relatief veel van de irriterende stoffen zitten. Spoel de ui liever niet onder water tijdens het snijden, want dan wordt hij glibberig en neemt het risico op uitschieten toe, terwijl het effect op de irritatie beperkt is. Speciale ui brillen kunnen helpen, maar vaak is een combinatie van koelen, goede luchtstroom en een scherp mes al voldoende om het huilen flink te verminderen.
